BeyazTavsan.com

Öfke üzerine olan yazımda, öfkenin çözülemeyen problemlerden kaynaklandığını yazmıştım. Önceki akademik geçmişim ve şu anki işim gereği hemen her gün değişik problem çözme tekniklerini hem öğrendim hem de uyguladım. Bu sayede değişik yöntemlerin de güçlü ve zayıf yönlerini öğrenme olanağım da oldu.

Bu hafta ve önümüzdeki hafta boyunca çeşitli problem çözme tekniklerini anlatıp birkaç tane de örnek vermeyi planlıyorum. Basitten karmaşığa doğru anlatacağım fakat basit yöntemlerin de karmaşık yöntemlerden aşağı kalır yanı olmadığını söylemeliyim. Pilavı isteyen kaşıkla, isteyen çatalla yer. Tavuk budunu çatal-bıçakla da yiyebilirsin, tutup elinle de.

Benzer şekilde, yöntemleri tanıtırken kullanım yerlerine dair önerilerde bulunsam da sen kendini bununla sınırlamak zorunda değilsin. Çinliler her şeyi çubukla yiyebiliyor

Okuyup öğreneceğin her yöntemi gerçek bir sorununu (küçük-büyük fark etmez) çözmek için kullanırsan, gerçekte neye benzediğini daha iyi anlayacaksın. Mutlaka uygulama yapmanı tavsiye ediyorum. Çoğu yöntem için küçük bir uygulama on dakikayı geçmez.

Şimdi ilk teknikle başlayabiliriz

5 Defa Neden

Benim kişisel favorilerimden olan bu yöntemin güzelliği, basitliği. Doğru kullanırsan şaşırtıcı sonuçlar elde edebilirsin. Kendi başına bir problem çözme tekniği olmaktan çok, asıl problemi ortaya çıkartmak için kullanılıyor. Ama zaten genelde en büyük sorun, asıl problemi ortaya çıkartmaktır. Yeri gelmişken, literatürde asıl probleme ‘kök sebep’ deniyor, ben de bu terimi kullanacağım.

Aslında bu metot için açıklanacak çok fazla bir şey yok, amaç problemi açık bir şekilde tanımladıktan sonra, kök sebebini bulup tekrar oluşmasını önlemek. Mesela:

“Tam bütün malzemeleri hazırlamıştım ki bir baktım evde pirinç kalmamış, oysaki aldım sanıyordum.”

• N1) Neden evde pirinç yok? : Almayı unutmuşum.
• N2) Neden unutulmuş? : Alışverişe çıkarken liste yapmadım.
• N3) Neden liste yapmadım? : Liste yapmak zor geliyor, çok şey almayacaktım.
• N4) Neden zor geliyor? : Her seferinde kâğıt-kalem arıyorum. Genelde bulamayıp vazgeçiyorum veya başka işler araya giriyor unutup çıkıyorum evden.

Buradaki son cevap, sorunun kök nedenidir. Yani akşam misafire dolma yapamamanın asıl sebebi evde pirinç olmaması değil, alış-veriş listesi yapmak için gerekli olanakları yaratmamış olmaktır

Örnek biraz komik kaçmış olabilir, ama başımıza gelmeyen bir şey değil. Beş defa neden tekniğinde 5 sayısı kesin bir sınır değil tabii ki. Hatta genelde 5 sorudan çok daha azıyla çözüme ulaşabilirsin. Genel kural olarak; neden sorusuna vereceğin cevabı bilmiyorsan veya vereceğin cevabın bir anlamı olmayacaksa (üstteki örnekte: Neden kalem arıyorum gibi bir soru mesela) orada durup son sorun için nasıl bir çözüm üretebilirsin onu düşün.

Mesela buzdolabının üzerine mıknatısla yapıştırılan küçük defterlerden ve yine mıknatıslı bir kurşun kalem koyman, seni her seferinde kâğıt-kalem arama derdinden kurtaracaktır. Üstelik aklına gelen eksik malzemeyi hemen listeye ekleyerek, unutkanlığı da daha etkin engellemiş olursun. Bu benim (aslında eşimin ) bulduğu bir çözümdü mesela. Senin de gayet yaratıcı olabileceğine eminim.

Bu yöntemi profesyonel hayatta da çok etkin bir şekilde kullanabilirsin. Özellikle sadece ‘Neden’ sorusunu sorarak, ‘Kim’ sorusundan uzaklaşmış olursun bu sayede ekipteki hiç kimse savunma pozisyonu almadan açıkça çözüme katılabilir. Örneğin süpermarkette şöyle bir örnek olabilir:

“Yumurta kolilerini taşıyan eleman kazara düşer ve 100 tane yumurta kırılır. Olay yerine gelen 5N’ci soru sormaya başlar”

• N1) Eleman neden düştü? : Yerler ıslaktı, basınca kaydı.
• N2) Neden yerler ıslaktı? : Büyük ihtimalle temizlik ekibi iyi kurulamamıştı.

Dur! Böyle bir cevap problemin çözümüne yardımcı olmayacaktır. Öncelikle eğer emin değilsen/değilseniz gerçek sebepten emin olana kadar araştırma yapman gerekir. Evet, daha zordur, biliyorum kafadan söylemek daha kolay, ama amaç GERÇEKTEN problemi çözmek.

Daha sonra eleman (ve varsa ekip) ayağın kaydığı yere gider ve yerin hala ıslak olduğunu görür. Biraz daha bakınca, hemen yandaki su borusunda ince bir çatlak bulunur.

• N2) Neden yerler ıslaktı? : Çünkü su borusu çatlamış.
• N3) Neden boru çatlamış? : ???

Burada ilk yapılacak olan tabii ki boruyu değiştirip aynı kazayı tekrar yaşamamak. Fakat bir sonraki adım olarak da borunun neden çatladığını bulmak gerekir. Bunu yapmak için artık neden diye sormak yeterli değildir. İleride açıklayacağım diğer teknikleri de kullanmak gerekir. Ya da bazen en iyi analiz, olay yerinde bir süre bekleyip aynı şeyin olup olmadığına bakmaktır.

Özanaliz

Neden sorusunu sormak için illa ki apaçık bir problem olması gerekli değildir. Önceki yazılarımda da belirttiğim gibi; öfke, can sıkıntısı, bıkkınlık ve benzeri olumsuz duygular da bilinçaltımızın verdiği uyarılardır.

Böyle bir anda sakince oturup bu metodu kullanmak da kendini daha iyi anlamanı sağlayabilir. Herhangi bir anda; örneğin öfkenin kabarmaya başladığı bir durumda soracağın bir

Şu anda neden öfkeleniyorum?

sorusu, özellikle kâğıda yazdığında, (o an ve hatta şimdi aptalca gelebilir-ama gelmesin) ve üzerine düşünmeye başladığında seni çok değişik, belki hiç fark etmediğin yerlere çıkartacaktır.

Bunu yaparken, aklına gelen bütün cevapları yazıp, daha sonra asıl olanı seçip onun üzerinden devam edersen daha iyi sonuçlar alırsın. Son örneği de bu şekilde yapalım:

‘Bütün arkadaşların akşam sinemada buluşacak fakat senin zamanın yok çünkü işlerini/ödevlerini/…….. yetiştirmen lazım. Masaya oturup çalışmaya başlıyorsun fakat bir yandan canın sıkılıyor, diğer yandan da kendi kendine işlerini son ana bıraktığın için kızıyorsun. Çünkü sinemaya gitmeyi 3 gün önceden planlamıştınız. Can sıkıntısı ve kızgınlığın artıyor ve tam kaleme uzanırken kenardaki kahve fincanına çarpıp hepsini masanın üzerine döküyorsun.’ Film burada dursun.

N1) Şu anda neden öfkeleniyorum?

• Kahveyi döktüğüm için (ı-ııhh)
• İşlerimi son ana bıraktığım için
• Buluşmaya gidemediğim için

Üzerine biraz düşününce asıl kızdığım şey buluşmaya gidememek değil, işleri son ana bırakıp tam şu anda yapmak zorunda kalmış olmak.

N2) Neden işlerimi son ana bıraktım ?

• Vaktim olmadı
• Canım istemedi
• Çok zordu, bitiremedim
• Sanki bile bile erteledim ? (Hı?)
• Buluşmaya gitmeyi başından beri istemiyordum? (Ne ?)
• Buluşmaya gitmemek için işleri bitirmeyip bahane yarattım? (Hadi canım?)

Neden buluşmaya gitmemek için bahane yarattım ?

• Çünkü Ahmet/Mehmet/Aslı/Deniz de orada, konuşmaya çekiniyorum.

N3) Neden konuşmaya çekiniyorum ?

…

Son olarak, bu yöntemde en önemli şey sorulara dürüstçe cevap vermek ve verilen tüm cevapların doğruluğundan emin olmadan bir sonraki soruya geçmemek.

İyi çözümlemeler…

(Ekleme 17.10.08: güzel bir 5xN kullanımını burada okuyabilirsin)